LTS.- Trong thời gian qua, phóng viên Ðỗ Dzũng và phóng viên ảnh Benjamin Vũ của nhật báo Người Việt đã có mặt tại Arizona và Mexico trong một đợt huấn luyện báo chí viết về chủ đề di dân. Ðây là chương trình do quỹ McCormick Tribune Foundation cấp qua Viện Công Lý và Báo Chí (Institute for Justice and Journalism - IJJ) của trường Annenberg School for Communication thuộc đại học USC. Sau đó, phóng viên Ðỗ Dzũng đã có mặt tại Center on Media, Crime and Justice (CMCJ) của John Jay College thuộc City University of New York, New York, trong ba ngày để làm việc thêm. Xin mời độc giả theo dõi bài phóng sự (kỳ chót) sau đây. Bài dài tổng cộng năm kỳ.

Một di dân cầu nguyện tại nhà thờ Our Lady of Guadalupe, Altar, Mexico, trước khi lên đường vượt biên. (Hình: Benjamin Vũ/Người Việt)

Luật lao động khắt khe tại Arizona

Một luật mới vừa được ban hành tại Arizona theo đó, bắt đầu từ 1 Tháng Giêng, 2008, những cơ sở nào biết mà vẫn mướn di dân lậu sẽ bị treo giấy phép hành nghề. Nếu tái phạm, sẽ bị thu hồi môn bài kinh doanh.

Hôm 1 Tháng Tư vừa qua, Hạ Viện Tiểu Bang Arizona bỏ phiếu 41/16 thông qua một dự luật gắt gao hơn, trừng phạt các doanh nghiệp mướn di dân bất hợp pháp mà không ghi vào sổ sách và những ai làm giấy tờ giả cho những di dân này.

Dự luật cũng cho phép cơ quan công lực thu thập những phàn nàn về di dân bất hợp pháp mà không cần biết rõ nguồn gốc người báo tin. Ngoài ra, các doanh nghiệp được ưu đãi hoặc nhận hợp đồng của chính phủ bị yêu cầu tham gia chương trình “E-Verify” của liên bang để xác nhận tình trạng di trú của một công nhân trước khi mướn.

Ngoài ra, luật của Arizona cho phép công tố viên quận hạt có quyền truy tố các doanh nghiệp cố tình mướn di dân bất hợp pháp.

Kết quả là di dân bất hợp pháp không kiếm được việc, bắt đầu bỏ Arizona. Theo đó, nhiều doanh nghiệp cũng bắt đầu rời tiểu bang này vì không mướn được người làm việc.

“Khi di dân không có việc làm, họ không trụ lại,” kinh tế gia Dawn McLaren nói. “Trong khi xin việc khó hơn, cộng với môi trường không thân thiện, người ta phải quyết định làm một cái gì đó, và có lẽ tốt hơn là nên đi qua chỗ khác. Ðiều này chắc chắn ảnh hưởng nền kinh tế tiểu bang bởi vì khi các di dân bỏ đi, công việc của họ sẽ không có người làm thay.”

Trên trang blog của bài viết “Illegal Immigrants Leaving Arizona in Droves” của trang nhà aol.com ngày 27 Tháng Tám, 2007, một người tên Scott viết: “Với luật này được áp dụng, di dân bất hợp pháp đang chuẩn bị hành trang, bán hết tài sản để đi nơi khác. Tôi đoán họ sẽ không trở lại Mexico mà sẽ qua Texas, California hoặc New Mexico.”

“Nền kinh tế mạnh mẽ của tiểu bang từng thu hút nhiều di dân bất hợp pháp trong nhiều năm. Nhưng nhiều người bắt đầu bỏ tiểu bang này vì sợ rằng họ không có việc làm sau ngày 1 Tháng Giêng, 2008, khi luật bắt đầu có hiệu lực. Sự ra đi này làm những người chống di dân hài lòng, nhưng làm đau lòng các doanh nghiệp, khi họ bắt đầu nhận thấy doanh thu của họ sút giảm,” người tên Scott viết tiếp như vậy.

Chính sách ngăn chặn người Mexico?

Sau sự kiện 9.11, Hoa Kỳ gia tăng kiểm soát biên giới với Mexico với mục đích ngăn chặn tình trạng di dân bất hợp pháp. Tường rào bắt đầu được xây. Nhân sự được gia tăng để tuần tra ngày đêm.

Tháng Năm, 2005, Tổng Thống George W. Bush ra lệnh điều động 6,000 vệ binh quốc gia đến bốn tiểu bang biên giới California, Arizona, New Mexico và Texas để giúp CBP ngăn chặn di dân bất hợp pháp.

Trong khi đó, tại biên giới phía Bắc của Hoa Kỳ, giáp với Canada, không có hàng rào nào được dựng lên hoặc đơn vị quân đội nào được điều tới.

Giáo Sư Wayne Cornelius cho biết: “Tại biên giới giữa Hoa Kỳ và Canada gần như không có hàng rào gì cả, không có cả đường ranh giới, cư dân Hoa Kỳ có thể qua Canada chơi hoặc ngược lại mà không có vấn đề gì xảy ra. Chỉ có những cửa khẩu chính thức giữa biên giới hai nước là có biên giới rõ ràng.”

Mặt khác, Hoa Kỳ không cho nhiều di dân hợp pháp của Mexico nhập cảnh so với các quốc gia khác.

Kinh tế gia Dawn McLaren cho biết: “Trong khi Hoa Kỳ cho hạn ngạnh nhập cảnh chính thức các nước, mỗi nước hàng ngàn người mỗi năm, tùy theo chính sách thay đổi hàng năm, thì đối với Mexico, hạn ngạch nhập cảnh cho năm 2008 này chỉ có 76 người. Ðây là một con số quá thấp so với các quốc gia khác.”

Di dân, một vấn đề khó giải quyết

Hiện nay, các nhà lập pháp và hành pháp đưa ra nhiều biện pháp khác nhau để kiểm soát chính sách di dân. Tuy vậy, chưa có chính sách nào có vẻ hiệu quả. Và không phải một sớm một chiều có thể giải quyết được vấn đề này, chưa kể tốn kém ngân sách rất lớn.

Trong một buổi hội thảo tại Green Valley, Arizona, ngày 18 Tháng Ba, 2008, bà Roxie Bacon, một luật sư chuyên về di trú của trung tâm Center for American Progress, nói: “Theo báo cáo của cơ quan Immigration and Customs Enforcement (ICE), có 12 triệu di dân bất hợp pháp tại Hoa Kỳ. Trên thực tế, con số này có thể là 20 triệu. Theo phân tích của các nhà kinh tế, nếu muốn trục xuất hết số người này phải mất ít nhất là năm năm, mỗi năm tốn khoảng $40 tỉ, tổng cộng là $200 tỉ.”

“Vì thế, trên thực tế, chúng ta không thể trục xuất hết họ được. Hơn nữa, trên bình diện quốc gia, tôi nghĩ tổng thống mới của Hoa Kỳ sẽ tập trung giải quyết cuộc chiến tại Iraq và bảo hiểm sức khỏe, chứ không phải vấn đề di dân,” bà Roxie khẳng định.

Ngày 20 Tháng Ba, 2008, sau khi dự một phiên tòa hình sự tại tòa án liên bang ở Tucson, xử những di dân phạm tội vượt biên trái phép, chúng tôi gặp vị chánh án sau khi kết thúc phiên xử. Vì lý do đặc biệt, ông đề nghị không nêu tên. Ông cho rằng chính sách di dân của Hoa Kỳ hiện nay là một sai lầm lớn.

Ông giải thích: “Ðây là một vấn đề do chính chúng ta gây ra. Tôi nghĩ, thay vì giải phóng Iraq, chúng ta nên giải phóng Mexico, ít tốn kém hơn, mà lại có nhiều nhân công đóng góp cho nền kinh tế của Hoa Kỳ.”

Ông Nguyễn Nam Lộc cho rằng nhờ những di dân này mà nền kinh tế của Hoa Kỳ ổn định hơn.

“Chúng ta không khuyến khích vượt biên bất hợp pháp, nhưng nếu tất cả những di dân này bị trục xuất về nguyên quán, ai sẽ làm những công việc mà dân bản xứ hoặc các nhóm di dân khác không làm, như hái dâu, dọn dẹp vệ sinh, xây cất...?”, ông Lộc bày tỏ.

“Ði ngược lại lịch sử Hoa Kỳ, chúng ta từng tiến sâu vào Mexico và được người dân nước này mời gọi chúng ta ở lại, nhưng chúng ta đã từ chối, rút về bên kia bờ sông Rio Grande. Vì thế, cho dù có làm gì đi nữa, chúng ta sẽ phải tiếp tục giáp mặt với những người láng giềng này,” vị chánh án liên bang nói tiếp. (Ð.D.)

Theo Báo Ngư ơ`i Viêt